گرفته شده است0 Kalium از واژه لاتين K و سيمبل آن (Potash) از واژه لاتين potassium نام پتاسيم
پتاسيم از نظر فراواني هفتمين عنصر فراوان در پوسته زمين است و فراواني اين عنصر در پوسته زمين 6/2% و ششمين عنصر فراوان در آب دريا مي باشد0 فلز پتاسيم به رنگ سفيد- نقره اي و عدد اتمي اين عنصر 19، وزن اتمي 39/09 وزن مخصوص0/862 گرم بر سانتيمتر مكعب، سختي0/4 در مقياس موس، خيلي نرم، نقطه جوش 759 درجه سانتيگراد و نقطه ذوب 63/35 درجه سانتيگراد مي باشد0
پتاس در سنگهاي رسوبي آذرين و دگرگوني و بصورت محلول در آب درياها و شورابه ها موجود است و بزرگترين منبع تأمين كننده آن، نهشته هاي رسوبي و تبخيري هستند0
.( ازت، فسفر، پتاسيم ,NPK) واژه پتاس به تمام املاح پتاسيم دار محلول در آب اطلاق مي شود0 پتاس يكي از سه عنصر اصلي در كودهاي كشاورزي مي باشد
:مهمترين تركيبات پتاسيم كه بعنوان كود كشاورزي مورد استفاده قرار مي گيرند، عبارتند از
سولفات پتاسيم منيزيم ، (KNO3) نيترات پتاسيم ، (K2SO4) سولفات پتاسيم ، (KCl) كلرور پتاسيم
.محاسبه مي گردد K2O درصد پتاسيم در هر نوع نمك پتاس دار چه در حالت طبيعي و چه تهيه شده بصورت مصنوعي بر اساس مقدار
.در سولفات پتاسيم برابر54/05 درصد ودر نيترات پتاسيم 46/58 درصد است ، برابر با 63/18 درصد K2Oخالص مقدار KCL بعنوان مثال در
:در ذيل تركيب چند كاني داراي تركيبات پتاسيم ارائه مي شود
:وضعيت جهاني توليد پتاس
صنايع توليد كننده پتاس تنها در كشورهاي معدودي متمركز شده اند0 حدود 15 كشور در جهان توليدكننده پتاس هستند و 150 كشور از محصولات آنها استفاده مي نمايند0 مهمترين كشورهاي توليدكننده كانادا، كشورهاي متشرك المنافع و آلمان هستند كه حدود 76 درصد از نياز پتاس جهان را تامين مي كند. ايران با وجود داشتن ذخاير .پتاس هنوز توليدي ندارد و حدود 300-200 هزار تن پتاس وارد مي كند
: در جدول زير عمده كشور هاي توليد كننده پتاس نشان داده شده است
:ميزان توليد داخلي
توليد نمي كند ولي با به بهره برداري رسيدن طرح پتاس در شهرستان خوربيابانك به توليد ساليانه (KCL) همانطور كه قبلاً ذكر شده ايران هم اكنون پتاس
.پنجاه هزار تن پتاس و با خلوص 95 درصد خواهد رسيد
ارزيابي ذخيره پلاياي خور و بيابانك
مطالعات اكتشافي پلاياي خور در وسعت 2000 كيلومترمربع انجام شده است0 وسعت ناحيه داراي شورابه كه مي توان از آن شورابه استخراج نمود، 1000 كيلومترمربع و ضخامت متوسط پوسته نمكي تقريباً 6 متر مي باشد0 به اين ترتيب با احتساب ضريب تخلخل 10 درصد ميزان شورابه موجود در پلايا 600 ميليون مترمكعب برآورد مي شود كه با احتساب ضريب 75 درصد جهت تعيين و ميزان شورابه قابل استخراج اين ميزان يه چهارصد و پنجاه ميليون متر مكعب مي رسد
كليات اجرائي پروژه پتاس در پلاياي خوربيابانك
كانالهاي جمع آوري شورابه
فرآيند جمع آوري شورابه مورد نياز استخرهاي تبخير خورشيدي در قست پوسته نمكي پلاياي خور و بيابانك انجام خواهد شد0 شبكه جمع آوري شورابه شامل كانالها و چاهها مي باشد كه از نظر ميزان تراوش، جريان شورابه و سازه هاي مربوطه مورد بررسي قرار گرفته و با توجه به آزمايشات پمپاژ، مقاطع و طول كانالها و تعداد چاهها برآورد شده است0
انتقال شورابه از پلايا به استخرهاي تبخير خورشيدي
اين قسمت از پروژه شامل ايستگاه پمپاژ اصلي، پست ترانسفورماتور، استخرهاي واسطه، ايستگاه پمپاژ اوليه در طول محور خط انتقال و خط لوله انتقال شورابه است0
شورابه با ظرفيت 4000 متر مكعب در ساعت از پلايا به استخرهاي تبخير خورشيدي بواسطه لوله هاي 700 ميلي متري انتقال خواهد يافت0 خط انتقال به طول تقريبي 8800 متر و اختلاف ارتفاع 70 متر، از دو خط لوله موازي قرارداده شده تشكيل شده است0
استخرهاي تبخير خورشيدي
شدت تبخير در ناحيه كويري و ميزان كم بارندگي در منطقه ايجاب مي كند كه شورابه در استخرهاي تبخير خورشيدي تا حد مطلوب تغليظ شود و رسوب نمك طعام و كارناليت به عنوان ماده اوليه واحدهاي فرآوري اين تركيبات بدست آيد0
مساحت استخرهاي نمك با توجه به موازنه جرم براساس توليد 50 هزار تن پتاس و نيز ميزان 15 ميليون مترمكعب شورابه ورودي در سال، 6/9 كيلومتر مربع و مساحت استخرهاي كارناليت 6/3 كيلومتر مربع برآورد شده است0 بنابراين مساحت كل استخرهاي تبخير خورشيدي تقريباً 13 كيلومترمربع مي باشد كه 70 درصد آن به استخرهاي نمك و 30 درصد به استخرهاي كارناليت تعلق مي گيرد0
آبگيري استخرهاي تبخير خورشيدي
شورابه پلايا با دانسيته 220/1 گرم بر سانتيمترمكعب و با ظرفيت 4000 مترمكعب در ساعت توسط خط انتقال وارد استخرهاي رسوبگيري نمك مي شود
جمع آوري نمك طعام و كارناليت از كف استخرها
با توجه به ابعاد استخرهاي تبخير خورشيدي ,كه ساليانه حدود2.5ميليون تن نمك طعام و 400 هزار تن كارناليت در كف اين استخرها راسب ميشوند0 نمك طعام و كارناليت از كف استخرها بوسيله ماشين آلات مخصوصي بنام
.هاروستر به محل كارخانه منتقل ميشود
:فرآيند مخلتف توليد پتاس به شرح زير مي باشد
شستشوي كريستالهاي كارناليت
سرند كردن كارناليت
فلوتاسيون
تجزيه كارناليت
منابع و ذخاير ماده معدني پتاس در ايران
:ذخاير پتاس بطور كلي دو دسته هستند
الف)منابع سنگي ب) منابع شورابه اي
منابع سنگي پتاس در ايران در مراحل اكتشافي قرار دارد0 اما منابع شورابه اي در كشور طي طرحي بنام طرح سراسري پي جويي پتاس مورد بررسي قرار گرفت و نتيجه آن تعيين شورابه پلاياي خور بعنوان بهترين منبع تأمين پتاس شورابه اي از لحاظ كميت و كيفيت بود0
منابع شورابه اي مي تواند بصورت درياچه (درياچه اروميه، درياچه قم و ...) و يا بصورت پلايا (پلاياي خور و بيابانك، پلاياي سيرجان، پلاياي ترود و ...) وجود داشته باشد0 هر يك از اين منابع داراي املاح متنوعي مي باشد كه از طريق نزولات جوي و يا از طريق رودخانه ها و سفره هاي آب زيرزميني كميت و كيفيت آنها تأمين مي گردد0
نقشه پراكندگي محيط هاي مناسب پتاس در ايران
نمايي از استخر هاي تبخير خورشيدي
