تاریخچه:
طرح اكتشاف و تجهيز ذخاير پتاس يك طرح عمراني ملي است كه دستگاه اجرائي آن شركت تهيه و توليد مواد معدني ايران مي باشد. اين طرح در منطقه محروم و كويري خور و بيابانك در حال اجراست. عمليات اجرائي اين پروژه ملي از سال 1378 آغاز شده است و در سال 1386 توسط مقام عالی وزارت صنایع ومعادن افتتاح گردید.
هدف از اجراي طرح پتاس:
هدف از اجراي اين طرح علاوه بر اشتغال زائي در منطقه، توليد سالانه
50.000 تن كلرور پتاسيم بعنوان كود شيميايي به منظور تأمين قسمتي از
نياز بخش كشاورزي، 1.500.000 تن كلرور سديم جهت مصارف پتروشيمي، خوراكي و
داروئي و 30.000 تن هيدروكسيد منيزيم (كه پس از تبديل شدن به اكسيد
منيزيم در صنايع نسور مصرف مي شود) مي باشد.
محل اجراي طرح:
پلايـاي خور در كويـر مركزي ايـران در فاصله 310 كيلومتري شرق نائين و 40 كيلومتري خور در مسير جاده خور ـ طبس واقع شده است.
موقعيت جغرافيايي وآب و هوايي پلاياي خور و بيابانك:
اصولا پلايا به منطقه هايي اطلاق ميشود كه نسبت به مناطق اطرافش پست تر
بوده و متشكل از يك پوسته نمكي متخلل مي باشد كه شورابه در اين پوسته
در جريان است.بطور
كلي سطح شورابه به سطح پوسته نمكي بسيار نزديك مي باشد و در فصول
بارندگي سطح شورابه از سطح پوسته نمكي بالاتر مي آيد.
طول جغرافيايي 55 درجه شمالي
عرض جغرافيايي 34 درجه شرقي
متوسط ار تفاع از سطح دريا 705 متر
حداقل دما متوسط 15 درجه سانتي گراد ( در ماههاي آذر -دي وبهمن به زير صفر هم
مي رسد
حداكثر دما متوسط بيش از 40 درجه سانتي گراد
متوسط بارندگي ساليانه 82ليتر بر متر مربع
زمان آفتابي 3300 ساعت در سال
سرعت تبخير ساليانه براي آب 2900 ليتر در متر مربع
رطوبت هوا مينيمم در تير ماه 19 درصد - ماكزيمم در بهمن ماه 53 درصد
سرعت باد متوسط 5.6 كيلومتر بر ساعت - ماكزيمم 67 كيلومتر بر ساعت
جايگاه سازماني طرح اكتشاف و تجهيز ذخاير پتاس:
اين طرح از مجموعه طرح هاي سازمان توسعه و نوسازي معادن و صنايع معدني ايران میباشدکه زير نظر شركت تهيه و توليد مواد معدني ايران فعالیت می نماید.
كليات اجرائي پروژه پتاس در پلاياي خوربيابانك:
كانالهاي جمع آوري شورابه
فرآيند جمع آوري شورابه
مورد نياز استخرهاي تبخير خورشيدي در قست پوسته نمكي پلاياي خور و
بيابانك انجام خواهد شد.شبكه جمع آوري شورابه شامل كانالها و چاهها مي
باشد كه از نظر ميزان تراوش، جريان شورابه و سازه هاي مربوطه مورد
بررسي قرار گرفته و با توجه به آزمايشات پمپاژ، مقاطع و طول كانالها و
تعداد چاهها برآورد شده است.
انتقال شورابه از پلايا به استخرهاي تبخير خورشيدي:
اين قسمت از پروژه شامل ايستگاه پمپاژ اصلي، پست ترانسفورماتور، استخرهاي واسطه، ايستگاه پمپاژ اوليه در طول محور خط انتقال و خط لوله انتقال شورابه است.شورابه با ظرفيت 4000 متر مكعب در ساعت از پلايا به استخرهاي تبخير خورشيدي بواسطه لوله هاي 700 ميلي متري انتقال خواهد يافت. خط انتقال به طول تقريبي 8800 متر و اختلاف ارتفاع 70 متر، از دو خط لوله موازي قرارداده شده تشكيل شده است.
خط لوله انتقال شورابه
استخرهاي تبخير خورشيدي:
شدت تبخير در ناحيه كويري و ميزان كم بارندگي در منطقه ايجاب مي كند كه شورابه در استخرهاي تبخير خورشيدي تا حد مطلوب تغليظ شود و رسوب نمك طعام و كارناليت به عنوان ماده اوليه واحدهاي فرآوري اين تركيبات بدست آيد.مساحت استخرهاي نمك با توجه به موازنه جرم براساس توليد 50 هزار تن پتاس و نيز ميزان 15 ميليون مترمكعب شورابه ورودي در سال، 6/9 كيلومتر مربع و مساحت استخرهاي كارناليت 6/3 كيلومتر مربع برآورد شده است. بنابراين مساحت كل استخرهاي تبخير خورشيدي تقريباً 13 كيلومترمربع مي باشد كه 70 درصد آن به استخرهاي نمك و 30 درصد به استخرهاي كارناليت تعلق مي گيرد.
نمایی از استخر های تبخیر خورشیدی
آبگيري استخرهاي تبخير خورشيدي:
شورابه پلايا با دانسيته 220/1 گرم بر سانتيمترمكعب و با ظرفيت 4000 مترمكعب در ساعت توسط خط انتقال وارد استخرهاي رسوبگيري نمك مي شودکه پس از رسوب نمک دانسیته شورابه به 1.45 گرم بر سانتیمتر که در این مرحله شورابه به استخرهای کارنالیت گیری منتقل می شود.
جمع آوري نمك و كارناليت از كف استخرها:
با توجه به ابعاد استخرهاي تبخير خورشيدي ,كه ساليانه حدود2.5ميليون تن نمك طعام و 400 هزار تن كارناليت در كف اين استخرها راسب ميشوند. نمك طعام و كارناليت از كف استخرها بوسيله ماشين آلات مخصوصي بنام هاروستر به محل کارخانه منتقل می شود
دستگاه هاروستر
مجریان طرح از ابتدا تا کنون:
- جناب آقای دکتر محمود احمد زاده هروی از سال 1370 تا 1382
- جناب آقای مهندس مهران عظیمی از سال 1382 تا مهر ماه 1384
- جناب آقای دکتر مسعود سمیعی نژاد از مهر ماه 1384 تا پایان همان سال
- جناب آقای مهندس منصور شبانی از اردیبهشت ماه سال 1385 تا کنون
