طرح اکتشاف و تجهیز ذخایر پتاس

پتـاس چيسـت؟

عنصر پتاسیم : نام پتاسیم potassium از واژه لاتین (potash) و سیمبل آن k از واژه لاتین kalium گرفته شده است.پتاسيم از نظر فراواني هفتمين عنصر فراوان در پوسته زمين است و فراواني اين عنصر در پوسته زمين 6/2% و ششمين عنصر فراوان در آب دريا مي باشد. فلز پتاسيم به رنگ سفيد- نقره اي و عدد اتمي اين عنصر 19، وزن اتمي 39/09 وزن مخصوص0/862 گرم بر سانتيمتر مكعب، سختي0/4 در مقياس موس، خيلي نرم، نقطه جوش 759 درجه سانتيگراد و نقطه ذوب 63/35 درجه سانتيگراد مي باشد. پتاس در سنگهاي رسوبي آذرين و دگرگوني و بصورت محلول در آب درياها و شورابه ها موجود است و بزرگترين منبع تأمين كننده آن، نهشته هاي رسوبي و تبخيري هستند.
واژه پتاس به تمام املاح پتاسيم دار محلول در آب اطلاق مي شود. پتاس يكي از سه عنصر اصلي دركودهاي كشاورزي مي باشد(NPK,ازت،فسفر،پتاسیم).

مهمترين تركيبات پتاسيم كه بعنوان كود كشاورزي مورد استفاده قرار مي گيرند، عبارتند از: کلروپتاسیم (KCL) ، سولفات پتاسیم (K2SO4) ، نیترات پتاسیم(KNO3) ،سولفات پتاسیم منیزیم.

درصد پتاسيم در هر نوع نمك پتاس دار چه در حالت طبيعي و چه تهيه شده بصورت مصنوعي بر اساس مقدار(K2O) محاسبه میگردد:
بعنوان مثال در (KCL) خالص مقدار (K2O) برابر54/05 درصد ودر نيترات پتاسيم 46/58 درصد است.
در ذيل تركيب چند كاني داراي تركيبات پتاسيم ارائه مي شود:

Sylvine	KCL
Carnallite	KCL.MgCL2.6H2O
Kainite	4KCL.4MgSO4.11H2O
Syngenite	K2SO4.CaSO4.H2O
Glaserite	3K2SO4.Na2SO4
Langbeinite	K2SO4.2MgSO4
Polyhalite	K2SO4.MgSO4.CaSO4.2H2O

موارد استفاده پتاس:
كلرور پتاسيم (پتاس) توليد شده عمدتاٌ بعنوان كود شيميايي عرضه خواهد شد.

وضعيت جهاني توليد پتاس:

صنايع توليد كننده پتاس تنها در كشورهاي معدودي متمركز شده اند. حدود 15 كشور در جهان توليدكننده پتاس هستند و 150 كشور از محصولات آنها استفاده مي نمايند. مهمترين كشورهاي توليدكننده كانادا، كشورهاي متشرك المنافع و آلمان هستند كه حدود 76 درصد از نياز پتاس جهان را تامين مي كند. ايران با وجود داشتن ذخاير .پتاس هنوز توليدي ندارد و حدود 300-200 هزار تن پتاس وارد مي كند.

میزان تولید داخلی:
همانطور كه قبلاً ذكر شده ايران هم اكنون پتاس (KCl) توليد نمي كند ولي با به بهره برداري رسيدن طرح پتاس در شهرستان خوربيابانك به توليد ساليانه پنجاه هزار تن پتاس و با خلوص 95 درصد خواهد رسيد.

منابع و ذخاير ماده معدني پتاس در ايران:
ذخاير پتاس بطور كلي دو دسته هستند :
الف)منابع سنگي ب) منابع شورابه اي
منابع سنگي پتاس در ايران در مراحل اكتشافي قرار دارد. اما منابع شورابه اي در كشور طي طرحي بنام طرح سراسري پي جويي پتاس مورد بررسي قرار گرفت و نتيجه آن تعيين شورابه پلاياي خور بعنوان بهترين منبع تأمين پتاس شورابه اي از لحاظ كميت و كيفيت بود. منابع شورابه اي مي تواند بصورت درياچه (درياچه اروميه، درياچه قم و ...) و يا بصورت پلايا (پلاياي خور و بيابانك، پلاياي سيرجان، پلاياي ترود و ...) وجود داشته باشد. هر يك از اين منابع داراي املاح متنوعي مي باشد كه از طريق نزولات جوي و يا از طريق رودخانه ها و سفره هاي آب زيرزميني كميت و كيفيت آنها تأمين مي گردد.

ارزيابي ذخيره پلاياي خور و بيابانك :
مطالعات اكتشافي پلاياي خور در وسعت 2000 كيلومترمربع انجام شده است. وسعت ناحيه داراي شورابه كه مي توان از آن شورابه استخراج نمود، 1000 كيلومترمربع و ضخامت متوسط پوسته نمكي تقريباً 6 متر مي باشد. به اين ترتيب با احتساب ضريب تخلخل 10 درصد ميزان شورابه موجود در پلايا 600 ميليون مترمكعب برآورد مي شود كه با احتساب ضريب 75 درصد جهت تعيين و ميزان شورابه قابل استخراج اين ميزان يه چهارصد و پنجاه ميليون متر مكعب مي رسد.